Objawy menopauzy – jak je rozpoznać i jak sobie z nimi radzić?

Menopauzę rozpoznaje się po charakterystycznych objawach: nieregularnych miesiączkach, uderzeniach gorąca, nocnych potach, wahaniach nastroju i problemach ze snem. Symptomy te wynikają ze spadku poziomu estrogenów i mogą pojawić się już kilka lat przed ostatnią miesiączką. Złagodzić je można za pomocą fitoestrogenów, hormonalnej terapii zastępczej lub zmian w stylu życia.

Pierwsze objawy menopauzy i klimakterium

Wiele kobiet zastanawia się nad tym, jak rozpoznać menopauzę. U niektórych symptomy są niezwykle charakterystyczne, u innych klimakterium rozpoczyna się od objawów na tyle subtelnych, że trudno od razu je zauważyć. Zasadniczo podczas przekwitania mamy do czynienia ze znaczącymi zmianami hormonalnymi, które mogą się różnie przejawiać. 

Okres poprzedzający menopauzę, zwany perimenopauzą albo premenopauzą, może trwać od kilku miesięcy do kilku lat i charakteryzuje się stopniowym spadkiem produkcji hormonów. W tym czasie kobiety mogą doświadczać nieregularnych cykli, w tym krwawień trwających nawet do dwóch tygodni, co jest normalnym objawem tego okresu przejściowego. Te zmiany w cyklu menstruacyjnym przebiegają zazwyczaj według charakterystycznego wzorca – początkowo kobiety zauważają, że ich cykl menstruacyjny staje się krótszy, co oznacza, że krwawienia występują w krótszych odstępach czasu. Z biegiem czasu obserwuje się wydłużenie cyklu menstruacyjnego, a miesiączki stają się coraz mniej regularne, aż w końcu całkowicie znikają. Warto pamiętać, że menopauza jest rozpoznawana retrospektywnie – mówi się o niej dopiero po upływie pełnych 12 miesięcy bez miesiączki. Do tego czasu kobiety znajdują się w okresie perimenopauzy.

Zmiany w długości cykli miesiączkowych zazwyczaj są związane z pojawieniem się pierwszych ogólnych objawów menopauzy. Do tych symptomów mogą należeć m.in. trudności ze snem oraz wahania nastroju, które są często mniej oczywiste.

Kobieta doświadczająca takich objawów rzadko kiedy od razu powiąże je z początkiem menopauzy. Często mogą być one mylone z innymi problemami zdrowotnymi lub codziennym stresem. Dopiero gdy pojawią się typowe symptomy menopauzy, takie jak uderzenia gorąca, łatwo daje się zauważyć związek z wcześniejszymi dolegliwościami.

Objawy zbliżającej się menopauzy możemy zaobserwować nawet kilka lat przed wystąpieniem ostatniej miesiączki! Klimakterium u kobiet zazwyczaj ma miejsce w okresie od 45. do 55. roku życia, w związku z tym objawy menopauzy mogą pojawić się zarówno w wieku 40, jak i 45, 47 czy 50 lat^[1]. Aby łagodniej przejść przez ten ważny, ale też trudny etap życia, któremu mogą towarzyszyć liczne dolegliwości, warto rozważyć zastosowanie środków łagodzących symptomy menopauzy, jak lek pochodzenia naturalnego Remifemin^®.

Najczęstsze objawy menopauzy i klimakterium

Charakterystyczne objawy przekwitania u kobiety nazywamy objawami wypadowymi lub zespołem klimakterycznym.

Objawy przekwitania można podzielić na:

Objawy fizyczne:

• uderzenia gorąca,
• nocne poty,
• suchość pochwy,
• zaburzenia cyklu miesiączkowego,
• długotrwałe krwawienia lub plamienia,
• zwiększenie masy ciała,
• infekcje dróg moczowych,
• problemy skórne.

Objawy psychiczne:

• zmęczenie,
• obniżenie nastroju,
• osłabienie koncentracji,
• pogorszenie ogólnie pojętych funkcji poznawczych,
• problemy ze snem,
• obniżenie libido.

1. Uderzenia gorąca

Uderzenia gorąca, często połączone z intensywnym poceniem się, są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych objawów menopauzy. Nazywane są one objawami naczynioruchowymi lub wazomotorycznymi i często towarzyszy im kołatanie serca oraz ogólne uczucie niepokoju.

To zjawisko często jest opisywane jako nagły przypływ ciepła, który odczuwany jest głównie w górnej części ciała: w okolicy twarzy, szyi i klatki piersiowej. Tuż po tym występuje intensywne pocenie się. Takie symptomy mogą trwać od kilku sekund do kilkunastu minut i często nawracają w krótkich odstępach czasu.  Zwykle uderzenia gorąca występują w nocy i są na tyle uciążliwe, że mogą wybudzać ze snu.

Objawy naczynioruchowe nasilają się pod wpływem wysokiej temperatury, stresujących sytuacji, a także po spożyciu gorących pokarmów.

Przyczyny występowania objawów wazomotorycznych podczas menopauzy nie są jeszcze do końca znane. Jednak wiadomo, że obecność tych dolegliwości jest zdecydowanie związana z funkcją podwzgórza, które reguluje temperaturę ciała. Nagły spadek poziomu estrogenów prowadzi do zaburzeń w regulacji neurotransmiterów i neuroregulatorów w mózgu, takich jak serotonina, dopamina, noradrenalina i endorfiny^[3]..

2. Nocne poty

Nocne poty to kolejny symptom okresu przekwitania, który można zaklasyfikować jako objaw wazomotoryczny. Są one bezpośrednio związane z zaburzeniami regulacji temperatury przez podwzgórze oraz towarzyszącymi im uderzeniami gorąca. Wielu osobom to właśnie nocne poty kojarzą się z klimakterium. Objawy tego typu są jednymi z często występujących, a poza tym są bardzo charakterystyczne.

Gdy występuje uderzenie ciepła w okolicach twarzy lub klatki piersiowej, chwilę później pojawia się intensywne pocenie się – to reakcja organizmu mająca na celu zrównoważenie nagłego uczucia wysokiej temperatury. Takie napady zdarzają się zazwyczaj w nocy i towarzyszyć im mogą niepokój, kołatanie serca oraz trudności z zasypianiem^[4]. Nocne poty to bardzo często pierwsze objawy premenopauzy po 40. roku życia.

3. Nadmierne pocenie się

W okresie okołomenopauzalnym może pojawić się także nadpotliwość niemająca związku z objawami wazomotorycznymi i spadkiem poziomu estrogenów. Wówczas nadmierne pocenie może występować niezależnie od uderzeń gorąca i nie ograniczać się tylko do górnej połowy ciała.

Osoby mierzące się z tą dolegliwością mogły doświadczać podobnych zaburzeń już w przeszłości. Nadpotliwość tego rodzaju nie zmniejsza się po zastosowaniu typowych leków na objawy menopauzy^[5][6].

4. Bezsenność i problemy ze snem

Zmiana w dystrybucji neuroprzekaźników w mózgu, takich jak adrenalina, serotonina czy dopamina, znacząco oddziałuje na kobiety, powodując typowe objawy menopauzy, m.in. problemy ze snem, które dodatkowo mogą być potęgowane przez wspomniane już uderzenia gorąca i zlewne poty występujące w nocy^[7].

5. Tycie i zmiany masy ciała

Zwiększenie masy ciała to kolejny z objawów mogących pojawić się w okresie przekwitania u kobiet. Często towarzyszy mu zmiana rozkładu tkanki tłuszczowej.

Tkanka tłuszczowa, zamiast gromadzić się na udach i biodrach, jak to ma miejsce u kobiet w wieku rozrodczym, zaczyna teraz odkładać się w okolicy brzucha^[8].

Dlaczego przy menopauzie się tyje? Przyczyna tkwi w zmianie stężeń hormonów płciowych, które mają wpływ na syntezę i rozkład tłuszczu, a także w rozregulowaniu mechanizmów odpowiedzialnych za apetyt, głód i sytość ^[21].

6. Bóle głowy

Niektóre kobiety zastanawiają się nad tym, co boli przy menopauzie. Bóle głowy oraz migreny wywołane hormonami najczęściej pojawiają się w okresie premenopauzalnym, gdy poziomy hormonów są zmienne. Te objawy zazwyczaj ustępują, gdy poziom estrogenów obniża się i stabilizuje^[9].

7. Problemy z pamięcią i koncentracją

Kłopoty z pamięcią i koncentracją, często określane jako „mgła mózgowa”, to objaw menopauzy, który może wystąpić nawet na kilka lat przed ostatnią miesiączką. Te objawy są związane ze zmianami zachodzącymi w ośrodkowym układzie nerwowym^[10].

8. Spadek i wahania nastroju

Obniżenie nastroju to stosunkowo częsta dolegliwość występująca w czasie menopauzy.

Dodatkowo, kobiety w okresie menopauzy mogą doświadczać zwiększonej drażliwości, labilności emocjonalnej i trudności w radzeniu sobie ze stresem, co wynika z zaburzeń w funkcjonowaniu układu nerwowego spowodowanych zmianami hormonalnymi. Ten problem może być na tyle poważny, że często prowadzi do stanów depresyjnych, którym może towarzyszyć lęk^[11].

9. Obniżenie libido 

Spadek libido i zainteresowania życiem seksualnym to kolejny istotny objaw psychiczny menopauzy, który często towarzyszy zmianom nastroju. Zmniejszenie poziomu estrogenów wpływa bezpośrednio na pożądanie seksualne i może znacząco oddziaływać na relacje partnerskie. 

10. Bóle stawów, mięśni i kości

Bóle stawów, mięśni i kości są częstymi objawami menopauzy spowodowanymi spadkiem poziomu estrogenów. Estrogeny pełnią ważną rolę w utrzymaniu zdrowia tkanki łącznej oraz stawów, a ich niedobór może prowadzić do stanów zapalnych, sztywności stawów, a także osłabienia kości, co zwiększa ryzyko osteoporozy. Z tego względu dolegliwości te są częstym objawem menopauzy po 50. roku życia. Z kolei osteoporoza charakteryzuje się spadkiem gęstości mineralnej kości i zwiększonym ryzykiem złamań^[12].

11. Zmiany w wyglądzie skóry 

Przesuszenie skóry i zmniejszenie jej elastyczności to częste następstwa spadku poziomu estrogenów. Skóra staje się cieńsza, bardziej wrażliwa i skłonna do powstawania zmarszczek. Może pojawić się także świąd skóry oraz zwiększona skłonność do podrażnień.

Zmiany w owalu twarzy to kolejny aspekt starzenia się skóry związany z menopauzą. Zmniejszenie produkcji kolagenu i elastyny prowadzi do obwisania skóry, szczególnie w okolicy podbródka i policzków, co może wpływać na samoocenę i komfort psychiczny kobiet.

12. Problemy z układem krążenia

Problemy z układem krążenia również należą do objawów menopauzy. Spadek estrogenów może prowadzić do kołatania serca, uczucia nierównomiernego bicia serca czy też epizodów tachykardii. Niektóre kobiety odczuwają również zawroty głowy i uczucie osłabienia, szczególnie podczas nagłych zmian pozycji ciała.

13. Ból piersi

Ból oraz zwiększona tkliwość piersi często występują w okresie premenopauzalnym. Wiążą się one zarówno z wahaniami poziomu hormonów, jak i z obniżeniem ilości tkanki łącznej stabilizującej piersi, co skutkuje stopniową utratą ich jędrności^[13]. Dolegliwości te to dość powszechne objawy zaburzeń hormonalnych po 40. roku życia, które zwiastują menopauzę.

14. Nietrzymanie moczu

Nie można zapomnieć o bardzo istotnej grupie objawów menopauzy, którymi są problemy związane z układem moczowo-płciowym. Niedobór estrogenów prowadzi do zmian atroficznych w obrębie narządów tego układu.

Może to skutkować między innymi nietrzymaniem moczu – zarówno wysiłkowym, jak i naglącym, czy nykturią – czyli częstym oddawaniem moczu w nocy^[14].

15. Suchość pochwy

Zmiany atroficzne w układzie moczowo-płciowym wiążą się również z obniżoną elastycznością i napięciem ścian pochwy oraz jej suchością.

Może to prowadzić do odczuwania bólu podczas stosunków płciowych, jak i do zwiększonej częstotliwości występowania stanów zapalnych pochwy^[15].

16. Wypadanie włosów

Także i w tym przypadku za wypadanie włosów w okresie menopauzy odpowiada obniżony poziom estrogenów. Wpływa on na cykl wzrostu włosa – skraca się faza wzrostu oraz opóźnia się faza odrastania. Takie zmiany często zbiegają się też ze zmianą gęstości włosów związaną ze starzeniem się organizmu^[16].

Nietypowe objawy menopauzy

Objawy menopauzy wymienione powyżej należą do tych najczęściej występujących. Jednak u niektórych kobiet mogą pojawić się również inne, bardziej nietypowe objawy menopauzy, takie jak:

• zespół suchego oka, 
• szumy uszne i nadwrażliwość słuchowa, 
• świąd skóry, 
• wzdęcia i uczucie przelewania oraz inne przykre dolegliwości ze strony układu trawienia,
• zawroty głowy,
• zmiany zapachu ciała, wydzielin i wydalin,
• natężenie objawów alergii,
• zmiana głosu (najczęściej obniżenie),
• mrowienie, parestezja, uczucie przeszywającego prądu,
• pieczenie języka – dotyczy nawet 40% kobiet^[17].

Regularne kontrole ginekologiczne w okresie menopauzy

W okresie perimenopauzy i menopauzy szczególnie ważne stają się regularne kontrole ginekologiczne. Zaleca się wizyty u ginekologa co 6–12 miesięcy, podczas których lekarz:

• monitoruje zmiany zachodzące w organizmie,
• ocenia prawidłowość przebiegu procesu hormonalnych przemian,
• wykluczy patologiczne przyczyny nieprawidłowych krwawień,
• przeprowadza badania profilaktyczne (cytologia, USG, mammografia),
• dostosowuje ewentualne leczenie do aktualnych potrzeb pacjentki.

UWAGA. Szczególnie ważne jest, aby pamiętać, że jakiekolwiek krwawienie z pochwy po potwierdzeniu menopauzy (czyli po 12 miesiącach bez miesiączki) ma charakter patologiczny i wymaga natychmiastowej konsultacji ginekologicznej. Może ono wskazywać na poważne schorzenia, w tym nowotwory narządów płciowych.

Regularne kontrole pozwalają na wczesne wykrycie ewentualnych problemów zdrowotnych i odpowiednie dostosowanie terapii łagodzącej objawy menopauzy. Nie należy odkładać wizyt, szczególnie gdy objawy są bardzo uciążliwe lub pojawiają się niepokojące sygnały.

Jak złagodzić objawy menopauzy?

Objawy menopauzy potrafią być bardzo uciążliwe i mogą znacząco obniżać jakość życia kobiet. Dlatego warto poznać kilka metod, które pomogą je złagodzić. Do najpopularniejszych rozwiązań należą fitoestrogeny oraz hormonalna terapia zastępcza (HTZ). Istnieją również domowe sposoby, które mogą być wsparciem w ograniczeniu występowania nieprzyjemnych objawów.

1. Fitoestrogeny

Fitoestrogeny są roślinnymi substancjami, które mają budowę i funkcje zbliżone do naturalnych estrogenów^[22]. W związku z tym działają korzystnie i przyczyniają się do łagodzenia objawów menopauzy, spowodowanych niedoborem estrogenów^[18]. Doskonałym przykładem takiej substancji jest pluskwica groniasta zawarta w leku roślinnym Remifemin.

2. Hormonalna terapia zastępcza (HTZ)

HTZ polega na dostarczaniu (przy pomocy tabletek) hormonów, których ilość obniża się w czasie menopauzy. Hormonalna terapia zastępcza może być jednoskładnikowa, zawierająca tylko estrogeny, lub dwuskładnikowa, gdzie estrogenom towarzyszy również progesteron. Należy być jednak ostrożnym, gdyż leczenie to może wiązać się ze znaczącymi działaniami niepożądanymi, m.in. zwiększeniem ryzyka raka piersi czy wystąpienia chorób zakrzepowo-zatorowych^[19]. Recepty na leki hormonalne wystawia lekarz – decyzję o zastosowaniu terapii hormonalnej podejmuje po konsultacji i ocenie Twojego stanu zdrowia oraz potrzeb.

3. Domowe sposoby na menopauzę

Istnieje kilka domowych sposobów na złagodzenie objawów przekwitania. Mowa m.in. o stosowaniu technik relaksacyjnych, zdrowej diecie, regularnej aktywności fizycznej oraz dbaniu o utrzymanie regularnego rytmu dnia^[20].

Objawy menopauzy – FAQ

1. Jak rozpoznać zbliżającą się menopauzę?

Pierwszymi sygnałami zbliżającej się menopauzy są najczęściej zmiany w cyklu miesiączkowym – początkowo skrócenie odstępów między krwawieniami, a następnie ich wydłużanie i nieregularność. W tym samym czasie mogą pojawić się objawy ogólne, takie jak trudności ze snem, wahania nastroju lub spadek koncentracji. Bardziej charakterystyczne symptomy, jak uderzenia gorąca, nocne poty i suchość pochwy, zwykle występują później.

2. Co boli przy menopauzie?

W okresie menopauzy możliwe jest odczuwanie różnych dolegliwości – w tym bólowych, ale nie mają one trwałego charakteru (są epizodyczne). Najczęściej występują bóle głowy, kości oraz piersi.

3. Kiedy ustępują objawy menopauzy?

Objawy menopauzy najczęściej utrzymują się przez kilka lat – oczywiście nie oznacza to, że przez 5 lub 7 lat stale będzie się odczuwało wahania nastrojów, nocne poty czy też bóle głowy. Niektóre symptomy pojawiają się epizodycznie, inne są charakterystyczne dla okresu poprzedzającego menopauzę, a inne występują później – to kwestia indywidualna.

Bibliografia

[1] G. H. Bręborowicz, Ginekologia i Położnictwo, t. 2., Warszawa 2021 r.

[2] Menopauza, https://podyplomie.pl/ginekologia/29129, dostęp: 14 września 2024 r.

[3] Vasomotor symptoms in menopause: diagnostic and treatment, https://www.termedia.pl/Vasomotor-symptoms-in-menopause-diagnostic-and-treatment,4,16958,1,1.html, dostęp: 14 września 2024 r.

[4] Vasomotor symptoms in menopause: diagnostic and treatment, https://www.termedia.pl/Vasomotor-symptoms-in-menopause-diagnostic-and-treatment,4,16958,1,1.html, dostęp: 14 września 2024 r.

[5] Postmenopausal hyperhidrosis and vasomotor symptoms in menopause should be treated differently: A narrative review, Scientific Archives, dostęp 14 września 2024 r.: https://www.scientificarchives.com/article/postmenopausal-hyperhidrosis-and-vasomotor-symptoms-in-menopause-should-be-treated-differently-a-narrative-review.

[6] G. H. Bręborowicz, Ginekologia i Położnictwo, t. 2., Warszawa 2021 r.

[7] G. H. Bręborowicz, Ginekologia i Położnictwo, t. 2., Warszawa 2021 r.

[8] Endokrynologia Polska, https://journals.viamedica.pl/endokrynologia_polska/article/download/25702/20524, dostęp: 14 września 2024 r.

[9] Headaches and migraines, My Menopause Centre, https://www.mymenopausecentre.com/symptoms/headaches-and-migraines/, dostęp: 14 września 2024 r.

[10] G. H. Bręborowicz, Ginekologia i Położnictwo, t. 2., Warszawa 2021 r.

[11] G. H. Bręborowicz, Ginekologia i Położnictwo, t. 2., Warszawa 2021 r.

[12] Endokrynologia Polska, https://journals.viamedica.pl/endokrynologia_polska/article/download/25702/20524, dostęp: 14 września 2024 r.

[13] Breast tenderness, My Menopause Centre, https://www.mymenopausecentre.com/symptoms/breast-tenderness/#:~:text=Breast%20pains%20are%20a%20common, dostęp: 14 września 2024 r.

[14] G. H. Bręborowicz, Ginekologia i Położnictwo, t. 2., Warszawa 2021 r.

[15] G. H. Bręborowicz, Ginekologia i Położnictwo, t. 2., Warszawa 2021 r.

[16] Hair changes, Breast Cancer, https://www.breastcancer.org/treatment-side-effects/menopause/hair-changes, dostęp: 14 września 2024 r.

[17] Unusual menopause symptoms you never knew existed, Midlife Makeover, https://www.midlifemakeover.co.uk/blog/10-unusual-menopause-symptoms-you-never-knew-existed, dostęp: 14 września 2024 r.

[18] G. H. Bręborowicz, Ginekologia i Położnictwo, t. 2., Warszawa 2021 r.

[19] G. H. Bręborowicz, Ginekologia i Położnictwo, t. 2., Warszawa 2021 r.

[20] Natural menopause remedies, Cleveland Clinic, https://health.clevelandclinic.org/natural-menopause-remedies, dostęp: 14 września 2024 r. Postmenopausal hyperhidrosis and vasomotor symptoms in menopause should be treated differently: A narrative review, Scientific Archives, dostęp: https://www.scientificarchives.com/article/postmenopausal-hyperhidrosis-and-vasomotor-symptoms-in-menopause-should-be-treated-differently-a-narrative-review

[21] Wnęk D., Menopauza – jak uniknąć dodatkowych kilogramów? [na:] „Medycyna Praktyczna Dla Pacjentów”, https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/menopauza/76713,menopauza-jak-uniknac-dodatkowych-kilogramow, dostęp: 30.12.2025.

[22] Helena Rotsztejn, „Znaczenie fitoestrogenów w świetle obecnej wiedzy”, Przegląd Menopauzalny 2005; 4: 47–50.