Uderzenia gorąca w menopauzie – jak je łagodzić?

Uderzenia gorąca to jeden z najbardziej charakterystycznych objawów menopauzy. Mogą zaburzać sen i utrudniać codzienne funkcjonowanie. Sprawdź, skąd się biorą, jak je rozpoznać i jakie metody pomagają je redukować.

Uderzenia gorąca w menopauzie – najważniejsze informacje

• Menopauza nie jest chorobą, lecz naturalnym etapem życia kobiety. Może jednak wiązać się z dolegliwościami, które realnie wpływają na sen, koncentrację, nastrój i komfort codziennego funkcjonowania.
• Przypływy gorąca i nocne poty, czyli objawy wazomotoryczne, należą do najczęstszych dolegliwości menopauzalnych. Według różnych danych doświadcza ich około od 60% do nawet 85%  kobiet w okresie okołomenopauzalnym.
• Typowe uderzenie gorąca to nagłe uczucie ciepła w górnej części ciała – zwłaszcza na twarzy, szyi i klatce piersiowej – któremu mogą towarzyszyć zaczerwienienie skóry, potliwość, kołatanie serca, niepokój i dreszcze po epizodzie.
• Dyskomfort można łagodzić na kilka sposobów: zmianą codziennych nawyków, unikaniem indywidualnych wyzwalaczy, wsparciem psychologicznym, leczeniem hormonalnym, lekami niehormonalnymi oraz wybranymi preparatami roślinnymi o określonym składzie.

Menopauza – naturalny etap, który może wymagać wsparcia

Menopauza oznacza trwałe zakończenie miesiączkowania wynikające z wygasania czynności pęcherzykowej jajników. Zgodnie z definicją kliniczną rozpoznaje się ją po 12 kolejnych miesiącach bez miesiączki, jeśli nie ma innej oczywistej przyczyny fizjologicznej, chorobowej lub medycznej. Naturalna menopauza najczęściej występuje między 45. a 55. rokiem życia, choć u części kobiet może pojawić się wcześniej, także w wyniku operacji, chemioterapii, radioterapii lub innych interwencji medycznych.

W praktyce menopauza nie jest jednym nagłym wydarzeniem, lecz punktem w dłuższym procesie. Przed nią pojawia się perimenopauza, czyli okres przejściowy, w którym cykle miesiączkowe stają się mniej przewidywalne, a poziomy hormonów – przede wszystkim estrogenów – zaczynają się wyraźnie wahać. To właśnie wtedy wiele kobiet po raz pierwszy doświadcza uderzeń gorąca, nocnych potów, problemów ze snem, rozdrażnienia, spadku energii czy trudności z koncentracją. Perimenopauza może wpływać na dobrostan fizyczny, emocjonalny, psychiczny i społeczny, a objawy mogą utrzymywać się przez kilka lat.

Menopauza sama w sobie nie jest chorobą, ale objawy towarzyszące zmianom hormonalnym mogą wymagać realnego wsparcia. U części kobiet są łagodne i przemijające, u innych – na tyle nasilone, że zaburzają sen, utrudniają pracę, obniżają nastrój, ograniczają aktywność i pogarszają jakość życia. W takiej sytuacji nie warto ich „przeczekiwać” za wszelką cenę. Dostępne są zarówno metody niefarmakologiczne, jak i farmakologiczne, w tym leczenie hormonalne, leki niehormonalne oraz preparaty roślinne o określonych wskazaniach [1].

Dlaczego w menopauzie pojawiają się uderzenia gorąca?

Fale gorąca należą do tzw. objawów wazomotorycznych, czyli związanych z reakcją naczyń krwionośnych i mechanizmami termoregulacji. W uproszczeniu organizm reaguje tak, jakby musiał nagle uruchomić mechanizmy chłodzenia, mimo że rzeczywisty wzrost temperatury ciała jest niewielki albo nieadekwatny do sytuacji.

Za jeden z kluczowych mechanizmów uznaje się zmiany w obrębie podwzgórza – części mózgu odpowiedzialnej m.in. za regulację temperatury. W okresie menopauzalnym spadek i wahania stężenia estrogenów mogą zwężać tzw. strefę termoneutralną, czyli zakres temperatur, w którym organizm nie uruchamia intensywnych mechanizmów chłodzenia ani ogrzewania. W efekcie nawet niewielka zmiana temperatury wewnętrznej może wywołać rozszerzenie naczyń krwionośnych, nagłe uczucie gorąca, pocenie i późniejsze dreszcze.

Współczesne badania coraz częściej opisują także rolę neuronów KNDy, związanych z kisspeptyną, neurokininą B i dynorfiną. Ich aktywność zmienia się wraz ze spadkiem stężenia estrogenów, co może wpływać na ośrodek termoregulacji i tłumaczyć, dlaczego uderzenia gorąca mają tak nagły, napadowy charakter. Ten mechanizm stał się również punktem wyjścia do rozwoju nowych niehormonalnych leków działających na receptor neurokininy 3 [2,4].

Ile kobiet doświadcza uderzeń gorąca? 

Uderzenia gorąca są jednym z najczęstszych dolegliwości okresu przekwitania. Dane różnią się w zależności od badanej populacji, wieku kobiet, definicji objawów oraz tego, czy analizuje się wszystkie napady gorąca, czy tylko epizody umiarkowane i ciężkie.

W badaniu SWAN, czyli jednym z najważniejszych długofalowych projektów dotyczących zdrowia kobiet w okresie menopauzalnym, wskazywano, że objawów wazomotorycznych doświadcza 60–80% kobiet w czasie przejścia menopauzalnego i często zaczynają się jeszcze przed ustaniem miesiączek [5].

Uderzenia gorąca mogą też trwać dłużej, niż przez lata sądzono. Analiza SWAN wykazała, że mediana całkowitego czasu trwania częstych objawów wazomotorycznych wynosiła 7,4 roku, a po ostatniej miesiączce utrzymywały się przeciętnie jeszcze 4,5 roku. Office on Women’s Healtt (część Departamentu Zdrowia i Opieki Społecznej Stanów Zjednoczonych) wskazuje dodatkowo, że u części kobiet przypływy gorąca mogą trwać nawet do 14 lat po menopauzie [6].

Jak wyglądają uderzenia gorąca i jak je rozpoznać?

Typowe uderzenie gorąca pojawia się nagle. Kobieta może odczuć falę ciepła rozlewającą się po górnej części ciała – najczęściej po twarzy, szyi, karku, klatce piersiowej i ramionach. Skóra może stać się zaczerwieniona, wilgotna i gorąca w dotyku. Bardzo często pojawia się potliwość, czasem na tyle intensywna, że wymaga zmiany ubrania lub pościeli. Epizod zwykle trwa krótko – od kilkudziesięciu sekund do kilku minut. Po fali gorąca mogą pojawić się dreszcze, uczucie wychłodzenia, osłabienie, zmęczenie lub lekki niepokój.

Jeśli uderzenia gorąca występują w nocy i powodują nadmierne pocenie, zwykle mówi się o nocnych potach. Mechanizm jest podobny, ale konsekwencje bywają inne: wybudzenia, wilgotna piżama, mokra pościel, trudności z ponownym zaśnięciem i zmęczenie następnego dnia. Powtarzające się nocne poty mogą nasilać rozdrażnienie, problemy z koncentracją i poczucie „niewyspania”, nawet jeśli kobieta formalnie spędza w łóżku wystarczająco dużo godzin [2].

Czy uderzenia gorąca można pomylić z innymi objawami?

Choć przypływy gorąca są bardzo typowe dla perimenopauzy i menopauzy, nie każde nagłe uczucie gorąca, pocenie się czy kołatanie serca należy automatycznie przypisywać hormonom. Szczególnej ostrożności wymagają objawy nietypowe, nagłe, bardzo nasilone albo pojawiające się poza typowym wiekiem menopauzalnym.

Uderzenia gorąca mogą być mylone m.in. z nadczynnością tarczycy. Nadczynność tarczycy może powodować fale gorąca, kołatanie serca, lęk i bezsenność, dlatego u kobiet w wieku okołomenopauzalnym bywa łatwo przeoczona. Z kolei niedoczynność tarczycy może przypominać menopauzę przez przyrost masy ciała, zmęczenie, wahania nastroju i zaburzenia cyklu.

W diagnostyce różnicowej lekarz może brać pod uwagę także inne przyczyny, np. infekcje przebiegające z nocnymi potami, choroby sercowo-naczyniowe, działania niepożądane leków, czy zaburzenia lękowe. 

Warto skonsultować się z lekarzem zwłaszcza wtedy, gdy uderzeniom gorąca towarzyszą: 

• omdlenia, 
• ból w klatce piersiowej, 
• duszność, 
• niezamierzona utrata masy ciała, 
• przewlekła gorączka, 
• bardzo obfite nocne poty, 
• krwawienia z dróg rodnych po menopauzie,
• objawy pojawiające się przed 40. rokiem życia [3].
  
  Przeczytaj więcej o menopauzie w naszym darmowym E-booku.

Jak łagodzić uderzenia gorąca w menopauzie?

Nie ma jednej metody dobrej dla każdej kobiety. Najlepsze efekty daje zwykle połączenie kilku działań: obserwacji własnych reakcji, ograniczenia wyzwalaczy, poprawy snu, doboru aktywności, konsultacji lekarskiej i jeśli jest taka potrzeba, odpowiednio dobranej terapii.

Zacznij od obserwacji: kiedy pojawiają się objawy?

Pierwszym krokiem może być prowadzenie krótkiego dzienniczka. Rozsądnie jest zapisywać porę dnia, sytuację, posiłki, napoje, stres, aktywność fizyczną, temperaturę otoczenia i nasilenie uderzenia gorąca. Dzięki temu łatwiej rozpoznać indywidualne wyzwalacze.

U części kobiet objawy nasilają się po alkoholu, kawie, ostrych przyprawach, gorących napojach, stresie, przegrzaniu pomieszczenia, gorącej kąpieli, intensywnym wysiłku albo założeniu zbyt ciepłej, nieoddychającej odzieży. 

Zadbaj o chłodzenie, ale traktuj je jako wsparcie objawowe

Praktyczne metody chłodzenia nie zawsze zmniejszają biologiczną skłonność do uderzeń gorąca, ale mogą ograniczać dyskomfort. Pomocne bywają:

• ubrania z przewiewnych, naturalnych lub technicznych oddychających tkanin,
• ubieranie się „na cebulkę”,
• niższa temperatura w sypialni,
• lekka pościel,
• chłodny napój pod ręką,
• mały wentylator przy łóżku lub biurku,
• unikanie przegrzanych pomieszczeń,
• szybka zmiana mokrej piżamy po nocnych potach.

Masa ciała, ruch i codzienne nawyki

Redukcja masy ciała u kobiet z nadwagą lub otyłością może być jednym z elementów łagodzenia dyskomfortu. Uderzenia gorąca mogą być bardziej nasilone u kobiet z nadwagą lub otyłością, a redukcję masy ciała zalicza się do niehormonalnych metod redukcji nasilenia objawów.

Aktywność fizyczna nie zawsze bezpośrednio redukuje liczbę przypływów gorąca, ale nadal ma duże znaczenie w menopauzie. Pomaga wspierać zdrowie sercowo-naczyniowe, metabolizm, masę mięśniową, sen, nastrój i profilaktykę osteoporozy. Należy wybierać regularny, umiarkowany ruch: marsz, trening siłowy, pływanie, jazdę na rowerze, pilates, jogę lub ćwiczenia mobilizacyjne. Jeśli intensywny trening wywołuje uderzenia gorąca, można przesunąć go na chłodniejszą porę dnia, zmniejszyć intensywność albo zadbać o lepszą wentylację.

Sen i nocne poty – osobny obszar wsparcia

Nocne poty wymagają osobnej strategii, ponieważ ich największym problemem nie zawsze jest sama fala gorąca, lecz wybudzanie. Pomóc może chłodniejsza sypialnia, lekka piżama, oddychająca pościel, ograniczenie alkoholu wieczorem, regularne godziny snu i unikanie ciężkich posiłków tuż przed położeniem się do łóżka.

Jeśli nocne poty wybudzają kilka razy w tygodniu, prowadzą do przewlekłego zmęczenia lub nasilają lęk i rozdrażnienie, warto omówić je z lekarzem. Zaleca się wtedy rozważenie terapii specyficznej dla menopauzy również u osób z problemami ze snem powiązanymi z objawami wazomotorycznymi.

Oddychanie rytmiczne, relaksacja, joga czy mindfulness nie są rekomendowane jako metody o potwierdzonej skuteczności w redukcji uderzeń gorąca, choć mogą one poprawiać ogólne samopoczucie i radzenie sobie ze stresem.

Hormonalna terapia menopauzalna

Hormonalna terapia zastępcza, często potocznie nazywana HTZ, pozostaje najskuteczniejszą metodą leczenia uciążliwych objawów wazomotorycznych. Decyzja wymaga jednak rozmowy o rodzaju terapii, drodze podania, dawce, czasie stosowania, chorobach współistniejących, historii rodzinnej i przeciwwskazaniach. 

HTZ nie jest rozwiązaniem dla każdej kobiety. Przeciwwskazania lub szczególne środki ostrożności mogą dotyczyć m.in. przebytych nowotworów hormonozależnych, choroby zakrzepowo-zatorowej, niektórych chorób sercowo-naczyniowych, chorób wątroby czy niewyjaśnionych krwawień z dróg rodnych. Dlatego leczenie hormonalne powinno być dobierane indywidualnie przez lekarza.

Preparaty roślinne w łagodzeniu uderzeń gorąca

Wiele kobiet szuka metod roślinnych, zwłaszcza wtedy, gdy objawy są łagodne lub umiarkowane, a leczenie hormonalne nie jest preferowaną opcją albo wymaga dodatkowej konsultacji z lekarzem. Na tle roślinnych metod wsparcia szczególne miejsce zajmuje pluskwica groniasta. 

To jedna z najlepiej poznanych roślin stosowanych w łagodzeniu dolegliwości menopauzalnych, przede wszystkim przypływów gorąca i nadmiernej potliwości. Jej znaczenie wynika nie tylko z tradycyjnego zastosowania, ale również z jej obecności w preparatach o statusie leku, czyli takich o jasno określonym składzie, dawkowaniu i wskazaniach. W praktyce oznacza to, że jeśli kobieta chce sięgnąć po rozwiązanie roślinne, szczególnie ważny jest wybór produktu o sprawdzonej jakości, znanym profilu bezpieczeństwa i konkretnym przeznaczeniu [6].

Remifemin^® – roślinne wsparcie przy uderzeniach gorąca i nadmiernym poceniu

Remifemin^® to roślinny lek stosowany w łagodzeniu dolegliwości okresu przekwitania, przede wszystkim takich jak przypływy uczucia gorąca i nadmierne pocenie się. Jego substancją czynną jest płynny wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej. 

Remifemin^® to lek o określonym składzie, wskazaniach i dawkowaniu, a nie suplement diety. Badania farmakologii klinicznej potwierdzają możliwość łagodzenia dolegliwości menopauzalnych podczas leczenia produktami z kłącza pluskwicy.

Remifemin^® może być dobrym wyborem dla dorosłych kobiet, które odczuwają typowe objawy okresu menopauzy, takie jak uderzenia gorąca, nocne poty i nadmierne pocenie się, a jednocześnie szukają roślinnej, niehormonalnej formy wsparcia. Pierwsze efekty terapeutyczne mogą pojawić się po około 2 tygodniach regularnego stosowania. Preparat można bezpiecznie stosować przez okres 6 miesięcy. Po tym czasie, o kontynuacji leczenia powinien zadecydować lekarz.

Przeczytaj również: Co zamiast HTZ?

Menopauza nie musi być uciążliwa

Menopauza jest naturalna, ale cierpienie z powodu jej objawów nie powinno być traktowane jako obowiązkowy element życia. Uderzenia gorąca można i warto łagodzić – rozsądnie, stopniowo i z uwzględnieniem własnego stanu zdrowia. Dla jednej kobiety wystarczające będą zmiany stylu życia i wsparcie roślinne, dla innej najlepszym rozwiązaniem okaże się HTZ, terapia niehormonalna albo połączenie kilku metod. Najważniejsze jest dobranie postępowania do nasilenia objawów, przeciwwskazań, preferencji i bezpieczeństwa.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania.  Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. 

Remifemin(R), 0,018 – 0,026 ml wyciągu z pluskwicy groniastej, lek w postaci tabletek przeznaczony dla kobiet w okresie menopauzy. Skład jakościowy i ilościowy w odniesieniu do substancji czynnych: 1 tabletka zawiera 0,018–0,026 ml Cimicifugae racemosae rhizomae extractum fluidum (0,78–1,14 : 1) isopropanolicum 40% (V/V). Zawiera cellaktozę: (celuloza sproszkowana i laktoza jednowodna). Postać farmaceutyczna: tabletki. Wskazania do stosowania: Dolegliwości okresu przekwitania takie jak: przypływy uczucia gorąca i nadmierne pocenie się. Podmiot odpowiedzialny: Schaper & Brümmer GmbH & Co. KG, Bahnhofstrasse 35 38259 Salzgitter, Niemcy. Informacji o leku udziela: Orkla Care S.A., ul Fabryczna 5a, 00-446 Warszawa. Produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza – OTC.

FAQ

1. Czy uderzenia gorąca są normalnym objawem menopauzy?

Tak. Uderzenia gorąca należą do najczęstszych dolegliwości okresu okołomenopauzalnego. Wynikają przede wszystkim ze zmian hormonalnych, które wpływają na mechanizmy termoregulacji organizmu. Nie oznacza to jednak, że trzeba je po prostu przeczekać – jeśli są uciążliwe, warto szukać sposobów ich łagodzenia.

2. Jak rozpoznać uderzenie gorąca?

Typowe uderzenie gorąca pojawia się nagle i najczęściej obejmuje górną część ciała: twarz, szyję, kark, klatkę piersiową i ramiona. Może towarzyszyć mu zaczerwienienie skóry, intensywne pocenie, kołatanie serca, uczucie niepokoju, a także dreszcze lub osłabienie.

3. Jak długo mogą utrzymywać się uderzenia gorąca?

U części kobiet uderzenia gorąca trwają tylko kilka miesięcy, u innych mogą utrzymywać się przez kilka lat. Zdarza się, że pojawiają się już w perimenopauzie, czyli jeszcze przed ostatnią miesiączką, i stopniowo zmniejszają się po menopauzie, choć nadal mogą występować, ale w mniejszej częstotliwości. 

4. Co może nasilać uderzenia gorąca?

Uderzenia gorąca mogą nasilać m.in. stres, przegrzanie organizmu, alkohol, kawa, ostre przyprawy, gorące napoje, duszne pomieszczenia, intensywny wysiłek lub nieprzewiewna odzież. Warto obserwować własne reakcje i prowadzić krótki dzienniczek objawów, aby łatwiej rozpoznać indywidualne wyzwalacze.

5. Czy Remifemin^® może pomóc przy uderzeniach gorąca?

Tak, Remifemin^® jest roślinnym lekiem zawierającym wyciąg z pluskwicy groniastej. Stosuje się go w łagodzeniu dolegliwości okresu menopauzy, takich jak przypływy gorąca i nadmierne pocenie się. Pierwsze efekty terapeutyczne można zaobserwować po 2 tygodniach leczenia. Przed zastosowaniem warto zapoznać się z ulotką, a w razie wątpliwości, chorób przewlekłych lub nasilonych objawów skonsultować się z lekarzem. [7]

Źródła: 

1. WHO, Menopause, dostęp: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause

2. MSD Manual Professional Edition, Menopause, dostęp: https://www.msdmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/menopause/menopause

3. Mayo Clinic Press, Menopause symptoms? It could be a copycat, dostęp: https://mcpress.mayoclinic.org/menopause/menopause-symptoms-it-could-be-a-copycat/

4. Meczekalski, B, i in, A New Hope for Woman with Vasomotor Symptoms: Neurokinin B Antagonists, J Clin Med, 2025, dostęp: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11900985/

5. Gold E, Colvin A, Avis N, et al. Longitudinal analysis of vasomotor symptoms and race/ethnicity across the menopausal transition: Study of Women’s Health Across the Nation (SWAN) Am J Public Health, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1483882/

6. Office on Women’s Health, Menopause symptoms and relief, dostęp: https://womenshealth.gov/menopause/menopause-symptoms-and-relief

7. Charakterystyka produktu leczniczego Remifemin, dostęp: https://leki.pl/dokumenty/chpl/remifemin__tabletki__chpl__100105150.pdf