Perimenopauza i menopauza – co to jest, objawy i po czym je poznać?

Perimenopauza i menopauza to naturalne etapy w życiu kobiety, ale ich objawy potrafią być zaskakujące, zmienne i trudne do rozpoznania. Sprawdź, czym różnią się poszczególne fazy, kiedy warto skonsultować się z lekarzem i jak można łagodzić dolegliwości okresu przekwitania.

Perimenopauza i menopauza – co warto wiedzieć? 

• Perimenopauza, menopauza i postmenopauza to naturalne etapy zmian hormonalnych w życiu kobiety. Menopauza nie pojawia się nagle – zwykle poprzedza ją kilkuletni okres przejściowy.
• Perimenopauza może objawiać się nieregularnymi miesiączkami, uderzeniami gorąca, potami nocnymi, zmęczeniem, problemami ze snem, wahaniami nastroju i dyskomfortem intymnym.
• Menopauzę rozpoznaje się po 12 miesiącach bez miesiączki. U większości kobiet występuje naturalnie między 45. a 55. rokiem życia.
• Objawy menopauzalne można łagodzić na różne sposoby – przez zmianę stylu życia, metody niehormonalne, produkty roślinne, a u części kobiet także hormonalną terapię zastępczą dobraną przez lekarza.
• Jednym z leków o udowodnionym działaniu redukującym uderzenia gorąca i nadmierną potliwość jest Remifemin. To roślinny lek zawierający wyciąg z pluskwicy groniastej i jest stosowany w łagodzeniu dolegliwości okresu przekwitania.

Menopauza to jeden z naturalnych etapów życia kobiety

Życie kobiety przebiega przez kilka ważnych etapów biologicznych – od dojrzewania, przez lata płodności, aż po czas stopniowego wygaszania aktywności hormonalnej jajników. Każdy z tych okresów wiąże się ze zmianami w ciele, cyklu miesiączkowym, samopoczuciu i potrzebach zdrowotnych. Menopauza należy właśnie do tych późniejszych etapów, ale nie pojawia się nagle i nie ogranicza się wyłącznie do ostatniej miesiączki.

Zanim miesiączki ustaną całkowicie, organizm przez pewien czas przechodzi okres przejściowy. Dla wielu kobiet jest to moment, w którym zaczynają zauważać pierwsze zmiany: cykle stają się mniej przewidywalne, sen może być gorszy, pojawiają się uderzenia gorąca, poty nocne, wahania nastroju albo większe zmęczenie. Ten etap może trwać kilka lat, dlatego łatwo pomylić go ze skutkami stresu, przepracowania czy naturalnego starzenia się organizmu.

Sama menopauza jest więc częścią szerszego procesu określanego jako okres menopauzalny lub klimakterium. Obejmuje on czas poprzedzający ostatnią miesiączkę, moment trwałego zakończenia miesiączkowania oraz lata po menopauzie. Warto więc przyjrzeć się dokładniej pojęciom: perimenopauza, menopauza i postmenopauza, bo ich rozróżnienie pomaga lepiej zrozumieć objawy, właściwie je obserwować i szybciej zdecydować, kiedy potrzebna jest konsultacja z lekarzem [1].

Co to jest perimenopauza?

Perimenopauza, nazywana też okresem okołomenopauzalnym lub przejściem menopauzalnym, to czas, w którym organizm stopniowo przechodzi z etapu regularnych cykli miesiączkowych do trwałego zakończenia miesiączkowania. Nie oznacza to jednak, że jajniki „wyłączają się” z dnia na dzień. Przez pewien czas ich aktywność jest zmienna – owulacje mogą występować nieregularnie, a poziomy estrogenów i progesteronu wahają się bardziej niż wcześniej.

To właśnie ta zmienność sprawia, że pierwsze objawy bywają trudne do powiązania z perimenopauzą. Jednego miesiąca cykl może być krótszy, kolejnego dłuższy. Krwawienie może być obfitsze albo skąpsze. Objawy mogą pojawiać się okresowo, a potem na jakiś czas ustępować. Dla wielu kobiet pierwszym sygnałem nie jest brak miesiączki, lecz poczucie, że „coś się zmieniło”.

W praktyce perimenopauzę można podejrzewać szczególnie wtedy, gdy po 40. roku życia pojawiają się nowe, powtarzające się zmiany w cyklu miesiączkowym oraz objawy naczynioruchowe, czyli uderzenia gorąca i nocne poty. U kobiet po 45. roku życia, które są ogólnie zdrowe i mają typowe objawy, perimenopauzę i menopauzę zwykle rozpoznaje się klinicznie, bez rutynowego wykonywania badań hormonalnych [2].

Co to jest menopauza?

Menopauza to ostatnia miesiączka w życiu kobiety, ale z medycznego punktu widzenia można ją rozpoznać dopiero po 12 miesiącach bez kolejnego krwawienia. Nie jest więc „fazą”, która trwa kilka lat, choć w języku potocznym słowem menopauza często określa się cały okres okołomenopauzalny.

U większości kobiet naturalna menopauza występuje między 45. a 55. rokiem życia. Jest związana z utratą funkcji pęcherzyków jajnikowych. Jajniki stopniowo produkują mniej estrogenów, a cykle miesiączkowe ostatecznie ustają. W efekcie kończy się naturalna płodność, choć w perimenopauzie ciąża nadal jest możliwa. Dlatego do czasu potwierdzenia menopauzy warto omówić z lekarzem także kwestię antykoncepcji, która to jest zalecana do czasu 12 kolejnych miesięcy bez miesiączki.

Warto też pamiętać, że menopauza może wystąpić wcześniej. Jeśli objawy sugerujące wygasanie czynności jajników pojawiają się przed 40. rokiem życia, wymaga to diagnostyki w kierunku przedwczesnej niewydolności jajników. Jeśli występują między 40. a 44. rokiem życia, mówi się o wczesnej menopauzie. W obu sytuacjach nie warto czekać, aż objawy „same się wyjaśnią” [3].

Czym jest postmenopauza?

Postmenopauza to etap po menopauzie, czyli po potwierdzonym zakończeniu miesiączkowania. W tym czasie organizm funkcjonuje już w warunkach niższego poziomu estrogenów. Nie oznacza to jednak, że wszystkie objawy mijają natychmiast po ostatniej miesiączce.

U części kobiet objawy utrzymują się jeszcze przez pewien czas. Zmiany po menopauzie mają też znaczenie dla zdrowia kości, mięśni i układu sercowo-naczyniowego. Po menopauzie spadek estrogenów wiąże się m.in. z utratą gęstości mineralnej kości oraz zmianą profilu ryzyka sercowo-naczyniowego [4].

Perimenopauza a menopauza – podobieństwa i różnice

Perimenopauza i menopauza są ze sobą ściśle powiązane, dlatego łatwo je pomylić. Najprościej można powiedzieć, że perimenopauza to droga do menopauzy, a menopauza to punkt potwierdzony po 12 miesiącach bez miesiączki.

Co je łączy?

W obu etapach objawy wynikają ze zmian hormonalnych i mogą dotyczyć wielu obszarów codziennego funkcjonowania: cyklu miesiączkowego, snu, temperatury ciała, nastroju, libido, koncentracji, skóry, śluzówek, mięśni i stawów. Objawy nie zawsze są tak samo nasilone. Jedna kobieta może przechodzić ten czas łagodnie, inna doświadcza dolegliwości, które realnie wpływają na pracę, sen, relacje i ogólne samopoczucie.

Co je różni?

W perimenopauzie miesiączki zwykle nadal występują, choć mogą być nieregularne. Możliwe są też owulacje, dlatego płodność spada, ale nie zanika całkowicie. W menopauzie miesiączki już nie występują – warunkiem rozpoznania jest pełne 12 miesięcy bez krwawienia. Po tym czasie każde nowe krwawienie z dróg rodnych wymaga konsultacji lekarskiej.

Różni się także sposób rozpoznawania. U kobiet po 45. roku życia z typowymi objawami lekarz zwykle opiera się na wywiadzie i obrazie klinicznym. Badania hormonalne, takie jak FSH, nie są rutynowo potrzebne do rozpoznania menopauzy u kobiet po 45. roku życia, a w czasie stosowania niektórych metod antykoncepcji hormonalnej mogą być niemiarodajne. Rozważenie oznaczenia FSH zalecane jest głównie u osób w wieku 40–45 lat z objawami menopauzalnymi oraz u osób poniżej 40. roku życia, gdy podejrzewa się przedwczesną niewydolność jajników [5].

Najczęstsze dolegliwości w perimenopauzie i menopauzie

Objawy perimenopauzy i menopauzy mogą wyglądać u każdej kobiety trochę inaczej, ale niektóre dolegliwości pojawiają się szczególnie często. Dobrze pokazuje to badanie przeprowadzone wśród 349 Polek w okresie peri- i postmenopauzalnym. W badaniu wzięła udział konkretna grupa kobiet, a wyniki pokazały częstość objawów w tej populacji, nie zaś uniwersalny schemat przebiegu menopauzy u każdej kobiety [6]. Jednak z tego konkretnego badania można wywnioskować, że kobiety najczęściej zgłaszały takie objawy, jak:

Uderzenia gorąca i nadmierna potliwość

Uderzenia gorąca to jeden z najbardziej charakterystycznych objawów menopauzalnych. W badaniu zgłaszało je 67,2% kobiet w perimenopauzie i 62,3% kobiet po menopauzie. Mogą pojawiać się nagle, bez wyraźnej przyczyny, i obejmować twarz, szyję, klatkę piersiową lub całe ciało. Często towarzyszy im uczucie zalewającego ciepła, zaczerwienienie skóry, potliwość, a czasem także kołatanie serca.

Zmęczenie i problemy ze snem

Zmęczenie było jednym z najczęściej zgłaszanych objawów w badanej grupie. Dotyczyło 78,8% kobiet w perimenopauzie i 75,5% kobiet po menopauzie. Nie zawsze wynika ono wyłącznie z nadmiaru obowiązków czy stresu. W okresie menopauzalnym organizm może gorzej radzić sobie z regeneracją, zwłaszcza jeśli sen jest przerywany przez poty nocne, napięcie lub częste wybudzenia.

Zaburzenia snu zgłaszało 56,9% kobiet w perimenopauzie i 65,1% kobiet po menopauzie. Mogą obejmować trudności z zasypianiem, płytszy sen, budzenie się nad ranem albo uczucie niewyspania mimo przespanej nocy. W praktyce szybko odbija się to na codziennym funkcjonowaniu – koncentracji, cierpliwości, nastroju i poziomie energii.

Wahania nastroju i drażliwość

Menopauza może wpływać także na samopoczucie psychiczne. W badaniu wahania nastroju zgłaszało 70,1% kobiet w perimenopauzie i 45,8% kobiet po menopauzie. Drażliwość występowała odpowiednio u 42,3% i 35,8% badanych.

To ważne, bo wiele kobiet na początku nie łączy większej emocjonalnej reaktywności z okresem menopauzalnym. Łatwiej przypisać ją stresowi, zmęczeniu, pracy czy sytuacji rodzinnej. Oczywiście te czynniki również mają znaczenie, ale jeśli wahania nastroju pojawiają się razem z nieregularnymi miesiączkami, uderzeniami gorąca lub zaburzeniami snu, mogą być częścią szerszych zmian hormonalnych.

Suchość, świąd i dyskomfort intymny

Okres menopauzalny może wiązać się także z objawami ze strony okolic intymnych. Wśród badanych kobiet pojawiały się m.in. suchość pochwy, świąd, pieczenie lub dyskomfort podczas współżycia. Takie dolegliwości są częste, ale nadal bywają tematem pomijanym – zarówno w rozmowach z bliskimi, jak i podczas wizyt lekarskich.

Warto jednak mówić o nich otwarcie. Spadek poziomu estrogenów wpływa na błony śluzowe, ich nawilżenie i elastyczność, dlatego objawy intymne nie są powodem do wstydu. Można je łagodzić, m.in. za pomocą preparatów nawilżających, lubrykantów, a w wybranych przypadkach także leczenia miejscowego zaleconego przez lekarza.

Bóle stawów, sztywność i zmiany w ciele

U kobiet po menopauzie częściej niż w perimenopauzie pojawiały się bóle lub sztywność stawów oraz kołatanie serca. To pokazuje, że okres menopauzalny nie dotyczy wyłącznie cyklu miesiączkowego czy uderzeń gorąca. U części kobiet obejmuje także objawy ze strony układu ruchu, ogólne zmęczenie, gorszą regenerację i poczucie mniejszej sprawności.

Nie każdy ból stawów czy spadek energii wynika oczywiście z menopauzy. Podobne objawy mogą mieć wiele przyczyn, dlatego warto traktować ten etap jako dobry moment na szersze zadbanie o zdrowie: aktywność fizyczną, sen, dietę, badania profilaktyczne i konsultację lekarską, jeśli dolegliwości są silne, nietypowe albo utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Jak łagodzić dolegliwości perimenopauzy i menopauzy?

Nie ma jednej metody dobrej dla każdej kobiety. Postępowanie powinno zależeć od rodzaju objawów, ich nasilenia, wieku, historii chorób, przyjmowanych leków, ryzyka zakrzepicy, chorób wątroby, historii nowotworów hormonozależnych oraz osobistych preferencji.

Styl życia – podstawa, ale nie „lek na wszystko”

Zmiany stylu życia mogą pomóc zmniejszyć nasilenie części objawów i poprawić ogólną kondycję, choć nie zawsze wystarczą przy silnych dolegliwościach. Warto zadbać szczególnie o:

• regularny sen i stałe pory odpoczynku;
• ograniczenie alkoholu, ostrych potraw i przegrzewania, jeśli nasilają uderzenia gorąca;
• aktywność fizyczną łączącą ruch aerobowy i ćwiczenia siłowe;
• dietę wspierającą masę mięśniową, kości i metabolizm;
• odpowiednią podaż wapnia, witaminy D i białka;
• techniki redukcji stresu, pracę z oddechem, relaksację lub psychoterapię;
• rezygnację z palenia;
• regularne badania profilaktyczne.

Nie chodzi o perfekcyjny plan ani radykalną zmianę życia z dnia na dzień. Dla wielu kobiet największe znaczenie mają małe, konsekwentne wybory: lżejsza kolacja, chłodniejsza sypialnia, ograniczenie wieczornego alkoholu, spacer po pracy, ćwiczenia oporowe 2–3 razy w tygodniu i monitorowanie objawów.

Sprawdź: Co zamiast HTZ?

Naturalne i niehormonalne sposoby łagodzenia objawów

Naturalne łagodzenie dolegliwości może obejmować zarówno styl życia, jak i wybrane produkty roślinne. W kontekście objawów menopauzalnych najczęściej mówi się o pluskwicy groniastej. 

Pluskwica groniasta (Cimicifuga racemosa), znana też jako pluskwica racemosa, to roślina, której kłącze od lat wykorzystywane jest w preparatach przeznaczonych dla kobiet w okresie menopauzy. Szczególne znaczenie mają standaryzowane wyciągi z tej części rośliny, ponieważ to właśnie one są stosowane w produktach leczniczych ukierunkowanych na łagodzenie typowych objawów przekwitania, takich jak uderzenia gorąca i nadmierne pocenie się. 

HTZ – ważna opcja, ale decyzja powinna być indywidualna

Hormonalna terapia zastępcza, czyli HTZ, polega na uzupełnianiu hormonów, których poziom zmienia się w okresie menopauzalnym. Może być rozważana przede wszystkim przy objawach naczynioruchowych, takich jak uderzenia gorąca i poty nocne, a także w innych sytuacjach klinicznych. Decyzja o jej zastosowaniu powinna uwzględniać korzyści, ryzyka, wiek, drogę podania, rodzaj terapii, choroby współistniejące i preferencje pacjentki.

HTZ nie jest jednak rozwiązaniem dla każdej kobiety. Część pacjentek ma przeciwwskazania, część nie chce stosować hormonów, a część potrzebuje innego podejścia lub terapii łączonej. W takiej sytuacji warto omówić z lekarzem metody niehormonalne, wsparcie objawowe, psychoterapię ukierunkowaną na objawy menopauzalne, leczenie miejscowe dolegliwości intymnych oraz bezpieczne produkty roślinne, jeśli są odpowiednie dla danej pacjentki [5].

Remifemin^® – roślinny lek na dolegliwości okresu menopauzy

Remifemin^® to propozycja dla kobiet, które szukają niehormonalnego wsparcia w łagodzeniu typowych dolegliwości okresu przekwitania, takich jak uderzenia gorąca i nadmierne pocenie się. Jego substancją czynną jest wyciąg z pluskwicy groniastej. 

To, co wyróżnia Remifemin^®, to fakt, że jest produktem leczniczym pochodzenia roślinnego, a nie suplementem diety. Oznacza to, że ma określone wskazania, dawkowanie, przeciwwskazania i środki ostrożności opisane w dokumentacji leku. Działanie leku było oceniane w badaniach klinicznych, co potwierdziło jego skuteczność w redukowaniu uderzeń gorąca i nadmiernej potliwości. Lek stosuje się u dorosłych kobiet 2 razy dziennie po 1 tabletce, pierwsze efekty terapeutyczne można zaobserwować po około 2 tygodniach [7]. 

Remifemin^® może być więc dobrym wyborem dla kobiet, które nie chcą lub nie mogą stosować terapii hormonalnej, a jednocześnie zależy im na preparacie o statusie leku, z udokumentowanym zastosowaniem w łagodzeniu objawów menopauzy. Warto jednak pamiętać, że każda kobieta przechodzi menopauzę inaczej. Jeśli objawy są nasilone, nietypowe, utrzymują się mimo stosowania preparatu albo towarzyszą im niepokojące krwawienia, należy skonsultować się z lekarzem.

Sprawdź nasz darmowy E-book.

Menopauza nie musi być ograniczeniem

Perimenopauza, menopauza i postmenopauza są naturalnymi etapami życia, ale naturalne nie znaczy „niewymagające wsparcia”. Jeśli objawy są łagodne, czasem wystarczają obserwacja, zmiany stylu życia i dobrze dobrane metody niehormonalne. Jeśli jednak uderzenia gorąca, poty nocne, bezsenność, wahania nastroju lub dolegliwości intymne obniżają komfort życia, warto poszukać pomocy.

Najważniejsze jest świadome rozpoznanie tego, co dzieje się z organizmem. Im lepiej rozumiesz etapy menopauzy, tym łatwiej odróżnić typowe objawy od sygnałów alarmowych, przygotować się do rozmowy z lekarzem i wybrać metodę wsparcia dopasowaną do własnych potrzeb.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. 

Remifemin(R), 0,018 – 0,026 ml wyciągu z pluskwicy groniastej, lek w postaci tabletek przeznaczony dla kobiet w okresie menopauzy. Skład jakościowy i ilościowy w odniesieniu do substancji czynnych: 1 tabletka zawiera 0,018–0,026 ml Cimicifugae racemosae rhizomae extractum fluidum (0,78–1,14 : 1) isopropanolicum 40% (V/V). Zawiera cellaktozę: (celuloza sproszkowana i laktoza jednowodna). Postać farmaceutyczna: tabletki. Wskazania do stosowania: Dolegliwości okresu przekwitania takie jak: przypływy uczucia gorąca i nadmierne pocenie się. Podmiot odpowiedzialny: Schaper & Brümmer GmbH & Co. KG, Bahnhofstrasse 35 38259 Salzgitter, Niemcy. Informacji o leku udziela: Orkla Care S.A., ul Fabryczna 5a, 00-446 Warszawa. Produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza – OTC.

FAQ: 

1. Czym różni się perimenopauza od menopauzy?

Perimenopauza to okres przejściowy przed menopauzą, w którym cykle miesiączkowe mogą stać się nieregularne, a objawy hormonalne – takie jak uderzenia gorąca, poty nocne, problemy ze snem czy wahania nastroju – zaczynają się pojawiać. Menopauzę rozpoznaje się dopiero po 12 miesiącach bez miesiączki.

2. Jakie są pierwsze objawy perimenopauzy?

Pierwsze objawy perimenopauzy mogą obejmować nieregularne miesiączki, zmiany obfitości krwawień, uderzenia gorąca, nocne poty, większe zmęczenie, problemy ze snem, drażliwość, wahania nastroju oraz suchość lub dyskomfort intymny.

3. Ile trwa perimenopauza?

Perimenopauza może trwać kilka lat. U części kobiet objawy są łagodne i pojawiają się okresowo, u innych utrzymują się dłużej i wyraźnie wpływają na codzienne funkcjonowanie. Czas trwania tego etapu jest indywidualny.

4. Czy objawy menopauzy zawsze wymagają leczenia hormonalnego?

Nie zawsze. Objawy menopauzy można łagodzić na różne sposoby – przez zmianę stylu życia, metody niehormonalne, wsparcie psychologiczne, produkty roślinne, takie jak preparaty z pluskwicy groniastej (np. Remifemin). Wybór metody powinien zależeć od nasilenia objawów, stanu zdrowia i decyzji podjętej wspólnie z lekarzem.

5. Czy Remifemin^® jest lekiem?

Tak. Remifemin^® jest produktem leczniczym pochodzenia roślinnego, a nie suplementem diety. Zawiera wyciąg z pluskwicy groniastej i jest stosowany w łagodzeniu dolegliwości okresu przekwitania, takich jak uderzenia gorąca i nadmierne pocenie się. Efekty są widoczne już po 2 tygodniach regularnego przyjmowania Remifeminu. [7]

Źródła:

1. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/klimakterium-i-menopauza

2. The Menopause Society, Perimenopause, dostęp: https://menopause.org/patient-education/menopause-topics/perimenopause

3. WHO, Menopause, dostęp: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause

4. Clinic C., Postmenopause: Signs, Symptoms & What to Expect [na:] „Cleveland Clinic”, dostęp: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21837-postmenopause

5. NICE, Menopause: identification and management, dostęp: https://www.nice.org.uk/guidance/ng23/chapter/Recommendations#identifying-perimenopause-and-menopause

6. Katarzyna Górecka, Monika Krzyżanowska, Prevalence of menopausal hormone therapy and alternative methods, health benefits experienced by peri- and postmenopausal Polish women, Menopause Rev 2022; 21(1): 27-36, dostęp: https://www.termedia.pl/Prevalence-of-menopausal-hormone-therapy-and-alternative-methods-health-benefits-experienced-by-peri-and-postmenopausal-Polish-women%2C4%2C46438%2C1%2C1.html

7. Charakterystyka produktu leczniczego Remifemin, dostęp: https://leki.pl/dokumenty/chpl/remifemin__tabletki__chpl__100105150.pdf