Test na menopauzę – czym jest i kiedy go wykonać?

Test na menopauzę to badanie, które pomaga określić, czy kobieta weszła w okres klimakterium, wykrywając podwyższony poziom hormonu FSH, który rośnie w wyniku wygasania funkcji jajników. Test warto wykonać, gdy pojawią się pierwsze objawy menopauzy, takie jak nieregularność cyklu menstruacyjnego, uderzenia gorąca czy zmiany nastroju, aby potwierdzić, czy to rzeczywiście początek przekwitania.

Menopauza – czy to już?

Menopauza, zwana również klimakterium lub przekwitaniem, dotyka zwykle kobiety od 45. do 55. roku życia. Spadek aktywności jajników oraz związane z tym obniżenie poziomu estrogenów nie pozostaje bez wpływu na kobiecy organizm i często wywołuje szereg nieprzyjemnych dolegliwości.

Do najczęstszych objawów menopauzy należą^[1]:

• uderzenia gorąca,
• nadmierna potliwość (także pocenie nocne),
• problemy ze snem,
• nerwowość, drażliwość i spadki nastroju,
• spadek libido,
• suchość pochwy.

Objawy te mogą przybierać na sile, dlatego często wejście w stan menopauzy bywa mylone z innymi dolegliwościami lub naturalnym zmęczeniem organizmu, zwłaszcza gdy istnieją inne przyczyny, które mogą dawać podobne objawy (np. stres prowadzący do kłopotów ze snem i drażliwości czy problemy z tarczycą, mogące wywołać nadmierne pocenie). Wiele kobiet zadaje więc sobie pytanie: jak sprawdzić, czy mam menopauzę?

Dlatego tak ważne jest, aby znać charakterystyczne objawy oraz w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem lub wykonać testy na menopauzę, które pomogą określić, czy zmiany te wynikają z naturalnego procesu wygaszania pracy jajników.

Kompleksowa diagnostyka menopauzy

Rozpoznanie menopauzy to proces wieloetapowy, który wymaga kompleksowego podejścia diagnostycznego. Żaden pojedynczy test nie jest w stanie w 100% potwierdzić rozpoczęcia przekwitania, dlatego lekarze stosują kombinację różnych metod diagnostycznych.

Obserwacja objawów

Systematyczna obserwacja objawów stanowi fundament diagnostyki menopauzy. Lekarz szczegółowo zbiera wywiad dotyczący regularności cykli menstruacyjnych, charakteru i nasilenia dolegliwości oraz ich wpływu na codzienne funkcjonowanie. Kluczowe znaczenie ma dokumentowanie częstotliwości uderzeń gorąca, zaburzeń snu, zmian nastroju oraz innych charakterystycznych objawów.

Warto prowadzić dziennik objawów, w którym zapisuje się występujące dolegliwości, ich nasilenie oraz związek z cyklem menstruacyjnym. Takie dokumentowanie znacznie ułatwia lekarzowi postawienie prawidłowej diagnozy i dobór odpowiedniego leczenia.

Testy domowe jako wsparcie diagnostyczne

Domowe testy na menopauzę mogą być pomocnym narzędziem wstępnej oceny, jednak nie zastępują profesjonalnej diagnozy lekarskiej. Służą głównie jako wskazówka, czy warto skonsultować się z ginekologiem i przeprowadzić bardziej szczegółowe badania.

Profesjonalna diagnostyka lekarska

Ostateczną diagnozę menopauzy może postawić tylko lekarz na podstawie kompleksowej oceny obejmującej wywiad, badanie fizykalne oraz wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych. Rola lekarza jest nie do zastąpienia w procesie różnicowania menopauzy od innych stanów chorobowych mogących dawać podobne objawy.

Jak działa test na menopauzę?

Domowy test na menopauzę swoim wyglądem i sposobem działania przypomina apteczne testy ciążowe. Próbka moczu, którą należy umieścić w odpowiednim miejscu testu (w zależności od rodzaju przy pomocy pipety lub wsuwając końcówkę testu w strumień moczu podczas mikcji), wchodzi w reakcję z chemikaliami, które umożliwiają wykrycie FSH w urynie.

FSH, czyli hormon folikulotropowy, jest jednym z żeńskich hormonów płciowych wydzielanych przez przysadkę mózgową.

W okresie menopauzy, w związku ze spadkiem funkcji rozrodczych jajników, jego poziom wzrasta na tyle, że jest on obecny również w moczu, co właśnie wykrywają tego typu testy, potwierdzając rozpoczęcie klimakterium.

Jakie są rodzaje testów na menopauzę?

Do najpopularniejszych należą testy na FSH w moczu, jednak na rynku można znaleźć również inne typy testów ułatwiających określenie, czy kobieta znalazła się w fazie menopauzy.

1. Test FSH z moczu

Ten test występuje (podobnie jak test ciążowy) w dwóch wariantach:

• test strumieniowy – zakończenie testu należy umieścić bezpośrednio pod strumieniem moczu podczas mikcji,
• test płytkowy – mocz oddany do pojemnika przenosi się na płytkę testu dołączoną do zestawu pipetą.

Jaki wynik FSH świadczy o menopauzie? Oba rodzaje testu wykrywają FSH w moczu, gdy jego stężenie przekracza 25 mlU/l. W takim przypadku pojawia się odpowiedni znacznik (zwykle fioletowa kreska, jednak konkretny znak zależny jest od producenta). Wynik jest dostępny po około 5 minutach od pokrycia testu moczem.

2. Test ślinowy na poziom hormonów

Taki test można przeprowadzić w laboratorium. To świetna alternatywa dla kobiet, które z jakichś powodów wolą unikać pobierania krwi przy pomocy igły. Dzięki odpowiedniemu pobraniu próbki śliny można oznaczyć poziom hormonów takich jak^[2]:

• estradiol – hormon żeński produkowany głównie przez jajniki (w mniejszym stopniu przez korę nadnerczy, a także łożysko w trakcie ciąży); jego poziom spada wraz z zanikaniem funkcji jajników,
• progesteron – również produkowany w jajnikach, niezbędny dla prawidłowego procesu owulacji i późniejszego zagnieżdżenia się zarodka. W menopauzie, gdy nie pozostały prawie żadne komórki jajowe wrażliwe na ten hormon, jego poziom w organizmie wzrasta.

3. Test paskowy na hormon LH

Test paskowy mierzący stężenie hormonu luteinizującego w moczu używany jest głównie do rozpoznania momentu owulacji. Jednak może być również wskaźnikiem menopauzy, ponieważ LH znacznie wzrasta wraz z postępującym wygasaniem czynności jajników.

Przeprowadza się go podobnie jak test ciążowy, a wynik pozytywny świadczy o tym, że poziom LH w moczu przekroczył 30 mlU/l^[3].

4. Zestaw wielohormonalny (FSH, estradiol, progesteron)

Jest to badanie krwi na menopauzę. Test wielohormonalny wykonuje się z krwi obwodowej i w celu jego przeprowadzenia należy udać się do punktu pobrań.

Wiele pań zastanawia się nad tym, czy test na menopauzę jest wiarygodny. Test z krwi w zestawie wielohormonalnym to najlepszy wskaźnik tego, czy kobieta weszła już w okres menopauzy. Pozwala na oznaczenie poziomu wszystkich kluczowych hormonów żeńskich, których stężenia w menopauzie wyglądają następująco^[4]:

• estradiol – poniżej 20 pg/ml,
• progesteron – od 0,05 ng/ml do 0,126 ng/ml,
• FSH – 40 IU/I do 250 IU/I.

Znaczenie poszczególnych hormonów w diagnostyce:

• Estradiol – spadek tego hormonu poniżej 20 pg/ml wskazuje na znaczne obniżenie funkcji estrogenowej jajników. To właśnie niedobór estradiolu odpowiada za większość objawów menopauzalnych.
• Progesteron – jego stale niski poziom (poniżej 1 ng/ml) potwierdza brak owulacji, co jest charakterystyczne dla menopauzy.
• FSH (hormon folikulotropowy) – jego wzrost jest odpowiedzią przysadki na zmniejszającą się aktywność jajników. Wysokie wartości FSH (powyżej 40 IU/l) w połączeniu z brakiem miesiączki przez co najmniej 12 miesięcy potwierdzają menopauzę.

Taki test można wykonać prywatnie w każdym laboratorium analitycznym lub ze skierowania lekarza ginekologa.

Przeczytaj również: Jak sprawdzić, czy to menopauza? Badania, które warto znać.

Kiedy zrobić test na menopauzę?

Pierwsze objawy menopauzy mogą nie być wcale takie oczywiste. Zwykle najwyraźniejszym z nich jest pojawiająca się nieregularność w cyklu menstruacyjnym lub nagły brak miesiączki. U niektórych kobiet pojawiają się również dodatkowe dolegliwości, jak uderzenia gorąca czy zmiany nastrojów.

Przeczytaj również: Jakie są najczęstsze objawy menopauzy?

To właśnie jest dobry moment na wykonanie domowego testu na menopauzę. Pozytywny wynik warto jednak skonsultować z lekarzem, ponieważ może on być fałszywie pozytywny lub świadczyć nie o menopauzie, ale np. o zaburzeniach hormonalnych.

Jak prawidłowo wykonać test na menopauzę?

Domowy test na menopauzę warto wykonać podczas porannego oddawania moczu, gdy jest on mocno skoncentrowany po nocy i zawiera największą ilość hormonów.

Jak wykonać test? W przypadku testu paskowego próbkę moczu najlepiej pobrać z tzw. środkowego strumienia (czyli mniej więcej w połowie procesu mikcji) do czystego pojemnika. Następnie przy pomocy pipety dołączonej do zestawu należy przenieść 3 do 4 kropli moczu z pojemnika do okienka testowego^[5].

Aby prawidłowo wykonać test strumieniowy, można umieścić jego końcówkę bezpośrednio w strumieniu moczu lub oddać mocz do pojemnika, a następnie zanurzyć w nim test na 10 sekund.

Oba rodzaje testów należy po pobraniu próbki położyć na płaskiej powierzchni i odczytać wynik po 5–10 minutach zależnie od wskazań z instrukcji dołączonej do testu.

Jak odczytać wynik testu menopauzalnego?

Domowy test na menopauzę, podobnie jak test ciążowy, może dać wynik pozytywny, negatywny albo niemiarodajny. Ten ostatni wymaga powtórzenia badania.

• Pozytywny wynik testu oznacza, że stężenie FSH w moczu jest wyższe niż 25 mlU/ml. W zależności od producenta będą o tym świadczyć dwie czerwone lub fioletowe kreski.
• Negatywny wynik testu świadczy o tym, że stężenie FSH jest niższe niż 25 mlU/ml. W okienku testu pojawi się co prawda kreska, ale wyłącznie w tzw. obszarze kontrolnym, co ma oznaczać, że test działa poprawnie.

W przypadku wyniku pozytywnego zaleca się powtórzenie testu po około tygodniu. Dwa testy pozytywne sugerują wejście w okres menopauzy. Jednak pewność co do diagnozy warto uzyskać w gabinecie lekarskim podczas wizyty.

Czy domowy test na menopauzę jest wiarygodny?

Test na menopauzę ma taką samą zasadę działania co test ciążowy czy owulacyjny. Różnica tkwi jedynie w hormonach, które dane testy mają za zadanie wykryć w moczu.

Dokładność testów tego typu sięga 99%, jednak warto pamiętać o tym, że nie wykrywają one menopauzy, a jedynie podwyższone stężenie FSH w moczu, które może świadczyć o klimakterium. Trzeba też mieć na uwadze, że nieprawidłowo wykonany test może dać błędne wyniki, dlatego warto wykonać nie tylko domowe testy na menopauzę, ale również badania z krwi oraz skonsultować się z lekarzem.

Badania na menopauzę

Po uzyskaniu pozytywnego wyniku testu na menopauzę najlepiej udać się do lekarza w celu potwierdzenia diagnozy o rozpoczęciu klimakterium.

Kobiety często wybierają się wtedy do ginekologa, co jest dobrym wyborem, ponieważ lekarz może wykonać pewne badania, które są w stanie potwierdzić rozpoczęcie przekwitania^[6]:

• Badanie ginekologiczne – umożliwia ocenienie stanu pochwy. Spadek estrogenów w okresie menopauzy powoduje jej zwiększoną suchość oraz zmniejszenie elastyczności ścian.
• USG dopochwowe – umożliwia ocenę endometrium, wewnętrznej wyściółki macicy, która w okresie przekwitania ulega ścieńczeniu (jej grubość spada poniżej 4 mm), a także pozwala sprawdzić, czy widoczne są pęcherzyki Graafa – ich brak świadczy o wejściu w okres menopauzy.

Zarówno ginekolog, jak i lekarz ogólny może zlecić dodatkowe oznaczenie hormonów we krwi obwodowej – w tym wypadku weryfikuje się FSH i estradiol. W menopauzie zmienia się bowiem ich poziom: podwyższenie poziomu FSH i spadek estradiolu będą kolejnym potwierdzeniem przekwitania.

Badania dodatkowe w diagnostyce menopauzy

W ramach kompleksowej oceny stanu zdrowia kobiety w okresie przekwitania lekarz może zlecić również badania dodatkowe:

• Panel tarczycowy (TSH, fT3, fT4) – zaburzenia funkcji tarczycy mogą imitować objawy menopauzy lub występować równolegle z nią. Nadczynność tarczycy może powodować uderzenia gorąca i nadmierną potliwość, podczas gdy niedoczynność może wywołać zmęczenie i depresję.
• Profil lipidowy – menopauza zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych ze względu na utratę ochronnego działania estrogenów. Oznaczenie poziomu cholesterolu całkowitego, HDL, LDL i triglicerydów pozwala ocenić ryzyko miażdżycy.
• Poziom glukozy – zmiany hormonalne mogą wpływać na metabolizm węglowodanów i zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 lub insulinooporności.
• Densytometria kostna – badanie oceniające gęstość mineralną kości, szczególnie istotne ze względu na zwiększone ryzyko osteoporozy w następstwie spadku estrogenów.

Rozszerzona diagnostyka USG

Badanie ultrasonograficzne w diagnostyce menopauzy dostarcza cennych informacji o stanie narządów płciowych:

• Ocena endometrium – w menopauzie błona śluzowa macicy ulega znacznemu ścieńczeniu. Grubość endometrium poniżej 4–5 mm u kobiety po menopauzie jest wartością prawidłową, podczas gdy grubsze endometrium może wymagać dalszej diagnostyki.
• Analiza jajników – USG pozwala ocenić wielkość i strukturę jajników, które w menopauzie zmniejszają swoją objętość. Brak widocznych pęcherzyków jajowych (folikułów) potwierdza wygaśnięcie funkcji rozrodczej.
• Wykrywanie zmian patologicznych – badanie umożliwia identyfikację mięśniaków macicy, polipów czy torbieli jajników, które mogą wpływać na przebieg menopauzy lub wymagać leczenia.
• Monitorowanie terapii – u kobiet otrzymujących hormonalną terapię zastępczą USG pozwala kontrolować wpływ leczenia na grubość endometrium i stan jajników.

Test Kuppermana na menopauzę

Test lub indeks Kuppermana to skala nasilenia objawów towarzyszących menopauzie. Zawiera 11 pytań i sprawdza, jak często pojawiają się przykre dolegliwości, takie jak uderzenia gorąca, nocne poty, suchość pochwy.

Częstość i nasilenie objawów zostają następnie zakwalifikowane do jednego z poniższych zakresów:

• brak objawów menopauzy,
• zespół lekkich objawów,
• zespół średnich objawów,
• zespół silnych objawów.

Na podstawie konkretnego indeksu może zostać zaproponowana terapia wspierająca – od leczenia przy pomocy dostępnych bez recepty środków aptecznych (takich jak Remifemin®, lek pochodzenia roślinnego wspierający kobiety w czasie menopauzy) i wdrażania zmiany trybu życia po hormonalną terapię zastępczą. Test można wykonać samodzielnie lub w gabinecie lekarskim.

Przyczyny błędnego wyniku testu na menopauzę

Domowy test na menopauzę nie daje pewności co do wejścia w okres klimakterium, ponieważ wzrost stężenia FSH w moczu może mieć też inne przyczyny. Dodatkowo należy pamiętać o tym, że nieprawidłowe wyniki testu mogą być efektem popełnionych błędów.

Fizjologicznie hormon folikulotropowy wzrasta w trakcie owulacji, jednak podwyższenie poziomu może mieć związek również z takimi dolegliwościami, jak^[7]:

• pierwotna niewydolność jajników,
• PCOS,
• zespół Turnera,
• zaburzenia pracy tarczycy,
• nowotwory narządów rodnych,
• polipy lub mięśniaki macicy,
• choroby nadnerczy,
• długotrwały stres,
• nagły spadek masy ciała.

Wysoki poziom tego hormonu może być także wynikiem chemio- i radioterapii.

Dlatego tak ważna jest wizyta u lekarza po uzyskaniu wyniku pozytywnego.

Test na menopauzę – FAQ

1. Test na menopauzę a tabletki antykoncepcyjne – czy wynik będzie wiarygodny?

Stosowanie tabletek antykoncepcyjnych może wpływać na poziom hormonów płciowych i tym samym zaburzać interpretację wyników domowych testów na menopauzę. Przed wykonaniem testu najlepiej skonsultować się z lekarzem, który zaproponuje najbardziej wiarygodną metodę weryfikacji menopauzy.

2. FSH – kiedy badać?

Poziom FSH najlepiej oznaczyć w drugiej lub trzeciej dobie cyklu miesiączkowego, kiedy jego wartości są najbardziej miarodajne. W okresie okołomenopauzalnym, gdy cykle stają się nieregularne, można wykonać badanie niezależnie od dnia cyklu, choć interpretacja wyniku może być wówczas utrudniona.

3. Jakie hormony sprawdzić przy menopauzie?

Najczęściej oznacza się poziom FSH i estradiolu, ponieważ to one najlepiej odzwierciedlają wygasanie funkcji jajników. W okresie menopauzy poziom FSH wyraźnie rośnie, a estradiolu spada.

Bibliografia

[1] Bodera, Paweł, Sebastian Poznański, and Paweł Dobrzański. „Menopauza–fizjologiczny okres w życiu kobiety.” Przew Lek 5 (2005): 74-7.

[2] Szydlarska, D., Grzesiuk, W., Kupstas, A., & Bar-Andziak, E. (2008). Ślina jako materiał diagnostyczny. In Forum Medycyny Rodzinnej (Vol. 2, No. 6, pp. 454-464).

[3] Honour, J. W. (2018). Biochemistry of the menopause. Annals of clinical biochemistry, 55(1), 18-33.

[4] Honour, J. W. (2018). Biochemistry of the menopause. Annals of clinical biochemistry, 55(1), 18-33.

[5] https://domowelaboratorium.pl/product-pol-505-Menopauza-TEST.html

[6] Pertyński, Tomasz, Grzegorz Stachowiak, and Tomasz Stetkiewicz. „Rola ginekologa w okresie pre-i okołomenopauzalnym.” (2007).

[7] Olczyk, M., Bułaś, L., & Konieczny, A. (2010). Diagnostyczne testy medyczne w praktyce farmaceutycznej. Farm Pol, 66(5), 355–368.